2026 මාර්තු 26
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය අද (26) ඉතිහාසගත තීරණයක් ගනිමින්, වසර ගණනාවක් පුරා අප්රිකානුවන් වහල්භාවයට පත් කිරීම සහ ජාතිය මත පදනම්ව සිදු කළ වහල් වෙළඳාම ‘මානව වර්ගයාට එරෙහි දරුණුතම අපරාධය’ ලෙස නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කළේය. මෙම යෝජනාව අප්රිකානු කණ්ඩායම වෙනුවෙන් ඝානාව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අතර, එය ඡන්ද විමසීමකින් තොරව සම්මත කර ගැනීමට හැකිවූයේ නැත. ඡන්ද විමසීමේදී පක්ෂව ඡන්ද 123ක්, විරුද්ධව ඡන්ද 03ක් සහ ඡන්ද විමසීමෙන් වැළකුණු රටවල් 52ක් වාර්තා විය.
‘ඉතිහාසය කැඳවූ විට අප නිවැරදි දේ කළෙමු’
අප්රිකානු රාජ්යයන්ගේ ප්රබල මැදිහත්වීම මත මෙම යෝජනාව සම්මත වීමත් සමඟ අප්රිකාව සහ අප්රිකානු සම්භවයක් ඇති ජනතාව මුහුණ දෙන ඉතිහාසීයl අසාධාරණ ආමන්ත්රණය කිරීමට නව මංපෙතක් විවර වී ඇත. ඝානාවේ ජනාධිපති ජොන් මහාමා මෙම යෝජනාව ඉදිරිපත් කරමින් කියා සිටියේ, “ඉතිහාසය කැඳවූ විට, අපි නිවැරදි දේ කළ බව වාර්තා වේවා” යනුවෙනි. වහල්භාවයේ අපමණ දුක් විඳි මිලියන ගණනක සිහිය වෙනුවෙන් මෙම ඡන්දය ප්රකාශ කරන ලෙස ඔහු ලෝක නායකයින්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය.
මෙම යෝජනාව සම්මත කර ගැනීම සඳහා පසුගිය මාස කිහිපය පුරාවටම අප්රිකානු සංගමය සහ කැරිබියන් ප්රජාව (CARICOM) ඇතුළු ප්රාදේශීය ආයතන, විශාරදයින් සහ නීතිඥයින් සමඟ පුළුල් උපදේශන සිදු කර ඇත. මෙමගින් සත්යය, අනුකම්පාව සහ සදාචාරාත්මක හෘද සාක්ෂිය මත පදනම් වූ එකඟතාවයකට එළඹීම අරමුණු කර තිබුණි.
එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපයේ විරෝධය
මෙම ඓතිහාසික තීරණයට එක්සත් ජනපදය, ඊශ්රායලය සහ ආර්ජන්ටිනාව යන රටවල් තුන පමණක් විරුද්ධ ඡන්දය ප්රකාශ කළ අතර, එක්සත් රාජධානිය සහ යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රටවල් ඇතුළු රටවල් 52ක් ඡන්ද විමසීමෙන් වැළකී සිටියහ.
එක්සත් ජනපද නියෝජිත ඩෑන් නෙග්රියා පැවසුවේ, මෙම යෝජනාවේ වචන සැකැස්ම ‘බොහෝ ආකාරවලින් ගැටලු සහගත’ බවත්, එකල ජාත්යන්තර නීතිය යටතේ වහල් වෙළඳාම නීති විරෝධී නොවූ බැවින් වන්දි ගෙවීම සඳහා නීත්යානුකූල අයිතියක් නොමැති බවත්ය. එසේම, අපරාධ අතර ධූරාවලියක් (Hierarchy) ඇති කිරීමට තැත් කිරීම තමන් ප්රතික්ෂේප කරන බවද ඔහු කියා සිටියේය.
එක්සත් රාජධානියේ එක්සත් ජාතීන්ගේ තානාපති ජේම්ස් කාරියුකි ප්රකාශ කළේ, යෝජනාවේ වචන සැකැස්ම සහ ජාත්යන්තර නීතියේ අර්ථකථනය පිළිබඳ ගැටලු හේතුවෙන් තම රට ඡන්දයෙන් වැළකුණු බවයි. “කිසිදු ම්ලේච්ඡ ක්රියාවක් තවත් ක්රියාවකට වඩා වැදගත් හෝ අවැදගත් ලෙස සැලකිය යුතු නොවේ” යනුවෙන් ඔහු සඳහන් කළේය.
අලුත්වැඩියාව සහ යුක්තිය
මෙම යෝජනාව සම්මත වීමත් සමඟ එය පිළිපැදිය යුතු අනිවාර්ය නීතියක් නොවූවත්, ලෝක මහජන මතය තුළ එය ප්රබල බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත. යෝජනාව මගින් අප්රිකානුවන් සහ අප්රිකානු සම්භවයක් ඇති ජනයාට එරෙහි ඉතිහාසීය අසාධාරණ නිවැරදි කිරීම සඳහා වන්දි ගෙවීම් (Reparations) ඉල්ලා සිටීම සාධාරණ පියවරක් ලෙස අවධාරණය කරයි.
ඝානාවේ විදේශ අමාත්ය සැමුවෙල් ඔකුඩ්සෙටෝ අබ්ලක්වා පැවසුවේ, අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා සිදු වූ වහල් වෙළඳාමේ අපරාධකරුවන් ලෙස යුරෝපය සහ එක්සත් ජනපදය හඳුනාගෙන ඇති බවත්, ඔවුන් විධිමත් ලෙස සමාව ඉල්ලිය යුතු බවත්ය. එසේම, යටත් විජිත සමයේදී කොල්ලකෑ සංස්කෘතික හා අධ්යාත්මික නටබුන් ආපසු ලබා දීම ද මෙම ක්රියාවලියේ කොටසක් බව ඔහු අවධාරණය කළේය.
මෙතෙක් නොලද පිළිගැනීම
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සභාපති ඇනලෙනා බෙර්බොක් මෙම තීරණය ගැන අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ, “වහල් වෙළඳාම සහ වහල්භාවය මානව ඉතිහාසයේ ඇති දරුණුතම මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් අතර පවතී” යනුවෙනි. වහල්භාවය අහෝසි කළද එහි ප්රතිවිපාක අද ද දිගටම පවතින බවත්, මෙම අසාධාරණ ආමන්ත්රණය කිරීම සදාචාරාත්මක අවශ්යතාවක් බවත් ඇය සඳහන් කළාය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් ද මෙම තීරණය පිළිගනිමින්, වහල්භාවයේ ගොදුරු වූවන් කිසිදා අමතක නොකරන බවත්, එය පවත්වාගෙන ගිය දුෂ්ට ක්රමය කිසිදා අමතක නොකළ යුතු බවත් පැවසීය.
මෙම ඓතිහාසික ඡන්ද විමසීමත් සමඟ ඉදිරියේදී වහල් වෙළඳාමේ අපරාධකරුවන්ගෙන් නිල සමාව ඉල්ලීම්, යටත් විජිත සමයේ කොල්ලකෑ වස්තූන් ආපසු ලබා දීම සහ අප්රිකානු රටවල් සඳහා වන්දි ගෙවීම් පිළිබඳ සාකච්ඡා ලෝක දේශපාලනයේ ප්රධාන මාතෘකාවක් බවට පත්වනු ඇතැයි විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා වහල් වෙළඳාම: සංඛ්යා ලේඛන
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් අප්රිකානු වහල් වෙළඳාම ‘මානව වර්ගයාට එරෙහි දරුණුතම අපරාධය’ ලෙස ප්රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟ මෙම ඛේදවාචකයේ පරිමාණය පිළිබඳ අවධානය නැවත යොමු වී තිබේ. පහත දැක්වෙන්නේ ඓතිහාසික වාර්තා සහ ශාස්ත්රීය අධ්යයනයන් මගින් තහවුරු කර ඇති සංඛ්යා ලේඛන වේ.
1. මුළු ප්රවාහනය කරන ලද අප්රිකානුවන් සංඛ්යාව
16 වන සියවසේ සිට 19 වන සියවස අවසන් වන තෙක් අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා මිලියන 12.5 ක පමණ අප්රිකානුවන් ප්රවාහනය කරන ලද බව ඉතිහාසඥයින් ගණන් බලා ඇත .
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද යෝජනාවේ ද මෙම සංඛ්යාව අවධාරණය කර ඇති අතර, සමහර ඇස්තමේන්තු 15 මිලියනයක් දක්වා ඉහළ යයි .
කාලානුක්රමික ව්යාප්තිය
අත්ලාන්තික් වහල් වෙළඳාමේ විශාලතම කොටස සිදු වූයේ 18 වන සියවසේදී ය. රට්ජර්ස් විශ්වවිද්යාලයේ වාර්තා අනුව සියවස් වාරයේ ප්රවාහන සංඛ්යා පහත පරිදි වේ :
කාලය |
ප්රවාහන සංඛ්යාව |
ප්රතිශතය |
|---|---|---|
1500-1600 |
328,000 |
2.9% |
1601-1700 |
1,348,000 |
12.0% |
1701-1800 |
6,090,000 |
54.2% |
1801-1900 |
3,466,000 |
30.9% |
2. මධ්යම ගමනේදී (Middle Passage) මියගිය සංඛ්යාව
‘මධ්යම ගමන’ ලෙස හැඳින්වෙන අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා වූ ගමන ඉතිහාසයේ අමානුෂිකම් බවට උදාහරණයකි. මෙම ගමන සති කිහිපයක් සිට මාස කිහිපයක් දක්වා පැවති අතර, නෞකාවල අධික තදබදය, ප්රමාණවත් නොවන ආහාර හා ජලය, රෝග සහ කුරිරු සැලකීම් හේතුවෙන් විශාල මරණ සංඛ්යාවක් සිදු විය .
මරණ අනුපාතිකය
ඉතිහාසඥයින් ගණන් බලා ඇති පරිදි, නෞකාවල දී මියගිය අප්රිකානුවන්ගේ ප්රතිශතය 15% සිට 25% අතර වේ .
-
ප්රථම දශකවලදී: වහල් වෙළඳාමේ මුල් කාලයේදී මරණ අනුපාතිකය 20% ඉක්මවා ගියේය .
-
1800 වන විට: කාලයත් සමඟ සංක්රමණ කාලය අඩුවීමත්, නෞකා තාක්ෂණය දියුණු වීමත් නිසා මරණ අනුපාතිකය 10%ක් පමණ දක්වා පහත වැටුණි .
මුළු මරණ සංඛ්යාව
මිලියන 12.5 ක් පමණ ප්රවාහනය කළ අතර, ඉන් මිලියන 1.8 ක් පමණ (සමහර ඇස්තමේන්තු අනුව මිලියන 2ක්) මධ්යම ගමනේදී මියගොස් ඇත .
වැදගත් කරුණ: මුළු ප්රවාහනය කළ පිරිසෙන් 10.7 මිලියනයක් පමණක් ඇමරිකාවට සහ කැරිබියන් දූපත් වලට ජීවතුන් අතර පැමිණි බව ජර්මන් ජාත්යන්තර පුවත් සේවයක් වන DW වාර්තා කරයි .
3. අප්රිකානු වෙරළට පෙර සහ පැමිණීමෙන් පසු මරණ
මධ්යම ගමනේදී පමණක් නොව, ඊට පෙර සහ පසුව ද විශාල ජීවිත හානි සිදු විය.
-
අභ්යන්තරයේ සිට වෙරළට ගමන් කිරීමේදී: අල්ලාගනු ලැබූ අය වෙරළ තීරයට ගෙන යන ගමනේදී ඇස්තමේන්තුගත 10% සිට 15% ක් පමණ මියගියහ .
-
ඇමරිකාවට පැමිණීමෙන් පසු: නෞකාවෙන් බැස පළමු වසර තුළදී තවත් 33%ක් පමණ මියගිය බවට ඇතැම් ශාස්ත්රීය ඇස්තමේන්තු පවතී .
සමස්තයක් ලෙස, අප්රිකාවෙන් අල්ලාගනු ලැබූ සෑම පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු පමණක් ඇමරිකාවේ වතුවලට පැමිණෙන විට ජීවතුන් අතර සිටි බවට ගණනය කර ඇත .
4. භූගෝලීය ව්යාප්තිය (ගමනාන්තය අනුව)
ඇමරිකාවට පැමිණි මුළු අප්රිකානුවන්ගෙන් අති විශාල ප්රතිශතයක් එක්සත් ජනපදයට නොව, දකුණු ඇමරිකාවට සහ කැරිබියන් දූපත් වලට ගෙන යන ලදී .
ගමනාන්තය |
ප්රවාහන සංඛ්යාව (ආසන්න) |
මුළු ප්රතිශතය |
|---|---|---|
බ්රසීලය |
මිලියන 4.8 |
40% |
බ්රිතාන්ය, ප්රංශ, ලන්දේසි, ඩෙන්මාර්ක කැරිබියන් |
මිලියන 4.0 |
32% |
ස්පාඤ්ඤ මධ්යම ඇමරිකාව |
මිලියන 1.3 |
10% |
බ්රිතාන්ය උතුරු ඇමරිකාව (එ.ජ.) |
388,747 |
4% ට වඩා අඩු |