ඡායාරූපය: මූලික ඡන්ද ගණන් කිරීම්වලින් පෙනී යන්නේ කත්මණ්ඩු නගරාධිපති සහ රැප් ගායක බාලේන්ද්ර “බැලන්” ෂා
මාර්තු 5 වන දින පැවති මහ මැතිවරණයේ මුල් ප්රතිඵල අනුව, බොහෝ දුරට පරම්පරාවේ Z පරම්පරාවේ ඡන්දදායකයින් විසින් බලගන්වන ලද තරුණ රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂයේ (Rastriya Swatantra Party-RSPජාතික ස්වාධීන පක්ෂයේ) දැවැන්ත නැගීමක් පෙන්නුම් කරයි. එය නේපාලයේ දේශපාලන භූ දර්ශනය තීරනාතමක පරිවර්තනයකට භාජනය වෙමින් කරනු ඇත. 2025 දී ජාතිය කැළඹූ ඉසෙඩ් පරම්පරාවේ තරුණ තරුණියන් විසින් මෙහෙයවන ලද නැගිටීමෙන් පසු පැවැත් වූ මැතිවරණය මෙයයි. එමගින් නේපාලයේ සාම්ප්රදායික දේශපාලන පක්ෂවල දශක ගණනාවක් පුරා පැවති ආධිපත්යය අවසන් කළ හැකි දේශපාලන භූමිකම්පාවක් ලෙස විචාරකයෝ දක්වති.
Generation Z නොහොත් ඉසෙඩ් පරම්පරාව යනු වඩාත් පුළුල් ලෙස පිළිගත් උපත් පරාසය 1997 සිට 2012 ඉපදුණු පරම්පරාවයි. 2026 මුල් භාගය වන විට, මෙම පරම්පරාවේ සාමාජිකයින් වයස අවුරුදු 14 ත් 29 ත් අතර වෙති. ඔවුන් අන්තර්ජාලය, ස්මාර්ට්ෆෝන් සහ සමාජ මාධ්ය දෛනික ජීවිතයේ ස්ථාපිත කොටසක් ලෙස හැදී වැඩුණු පළමු පරම්පරාව වේ.ඔවුන් දේශගුණික විපර්යාස, වාර්ගික යුක්තිය සහ සමානාත්මතාවය සම්බන්ධයෙන් බෙහෙවින් බලමුලු ගැන්වී ඇති අතර, බොහෝ විට ඩිජිටල් ක්රියාකාරකම් සඳහා සමාජ මාධ්ය භාවිතා කරයි.
මූලික ඡන්ද ගණන් කිරීම්වලින් පෙනී යන්නේ කත්මණ්ඩු නගරාධිපති සහ රැප් ගායක බාලේන්ද්ර “බැලන්” ෂා විසින් නායකත්වය දෙන රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂයේ , ඡන්ද විමසීම් වලදී පෙරමුණ ගෙන ඇති බවයි. ප්රාදේශීය මාධ්ය විසින් වාර්තා කරන ලද මුල් සංඛ්යාලේඛනවලින් පෙනී යන්නේ පක්ෂය ආසන මැතිවරණ ක්රමය යටතේ තරඟ කරන ලද මැතිවරණ කොට්ඨාශ 165 න් 110 ක පමණ ඉදිරියෙන් සිටින බවයි. එය තහවුරු වුවහොත්, ප්රතිඵලය නේපාලයේ වෙනසක් අපේක්ෂා කළ තරුණ පරම්පරාවේ හඬ ලෙස ස්ථානගත වී ඇති නව දේශපාලන බලවේගයේ පෙර නොවූ විරූ ඉදිරි ගමනක් බවට පත්වනුඇත.
ප්රතිඵල මගින් නේපාලයේ දිගු කලක් ස්ථාපිත පක්ෂවල දරුණූ පසුබෑමක් පෙන්නුම් කරයි. හිටපු අගමැති කේ.පී. ෂර්මා ඔලිගේ නායකත්වයෙන් යුත් නේපාල කොංග්රසය (NC) සහ නේපාල-එක්සත් මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (CPN-UML), මුල් ගණන් කිරීමේදී රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂයට (RSP) ට වඩා බොහෝ පසුපසින් සිටී. එම පක්ෂ දෙකම ඉදිරියෙන් සිටින්නේකොට්ඨාශ අතලොස්සක පමණකි. . දශක ගණනාවක් තිස්සේ, මෙම පක්ෂ මාරුවන සන්ධාන හරහා නේපාලයේ දේශපාලන ක්රමයෙහි ආධිපත්යය දැරූ නමුත්, වත්මන් ඡන්දයෙන් පෙනී යන්නේ සාම්ප්රදායික නායකත්වය සම්බන්ධ මහජන ඉවසීම අවසන් වී ඇති බවයි.
මැතිවරණ රාත්රියේ වඩාත්ම සංකේතාත්මක අවස්ථාවන්ගෙන් එකක් වූයේ හිටපු අගමැති කේ.පී. ෂර්මා ඔලිගේ නිජබිම වන ජාපා-5 වෙතින් ය. මුල් ගණන් බැලීම්වලින් පෙනී යන්නේ ඔලි ඔහුගේ රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර ප්රතිවාදියාට වඩා පසුපසින් සිටින බවයි, විශ්ලේෂකයින් පවසන පරිදි ප්රතිඵලය ස්ථාපිත දේශපාලන පිළිවෙල ප්රතික්ෂේප කරන පුළුල් ජාතික මනෝභාවයක් පිළිබිඹු කරයි. මෙම කැළඹීම විශේෂ වැදගත්කමක් දරන්නේ, වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඔහු නේපාලයේ වඩාත්ම බලගතු නායකයෙකු වන අතර, බොහෝ ඡන්දදායකයින් දිගුකාලීන දේශපාලන අස්ථාවරත්වයට දොස් පවරන සභාග ආණ්ඩු වල කේන්ද්රීය චරිතයක් වන බැවිනි.
රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂයේ සාර්ථකත්වය විශේෂයෙන් නාගරික ප්රදේශවල ප්රකාශ වී ඇත. කත්මණ්ඩු නිම්නයේ, පක්ෂය ප්රමුඛ බලවේගය ලෙස ඉස්මතු වී ඇති අතර, පාර්ලිමේන්තු ආසන 15 න් 14 ක පෙරමුණ ගෙන ඇති බව වාර්තා වේ. අගනුවර ආසන්න වශයෙන් ජයග්රහණය කිරීමෙන්, දූෂණය, ආර්ථික එකතැන පල්වීම සහ නැවත නැවතත් දේශපාලන අර්බුද පිළිබඳව වඩ වඩාත් කලකිරී සිටින තරුණ ඡන්දදායකයින්, නාගරික වෘත්තිකයන් සහ පළමු වරට ඡන්දදායකයින් අතර පක්ෂය භුක්ති විඳින ශක්තිමත් සහයෝගය ඉස්මතු වන බව පෙනේ.
මැතිවරණ කොට්ඨාශ කිහිපයක් දැනටමත් රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂයේ ජයග්රහණ තහවුරු කර ඇත. ඒ අතර කත්මණ්ඩු-1 වන අතර, එහි අපේක්ෂක රංජු දර්ශනා ඇගේ ළඟම ප්රතිවාදියාගේ ඡන්ද මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා ලබා ගනිමින් තීරණාත්මක ජයග්රහණයක් ලබා ගත්තාය. මැතිවරණය හුදෙක් සාමාන්ය දේශපාලන තරඟයක් නොව නේපාල දේශපාලනයේ පරම්පරා මාරුවක් නියෝජනය කරන බවට එවැනි ප්රතිඵල මගින් පෙන්නුම් කරයි.
මෙම දේශපාලන නැගිටීමේ මූලයන් ඇත්තේ 2025 සැප්තැම්බර් මාසයේ අසාමාන්ය සිදුවීම් තුළය. දූෂණය, ආර්ථික දුෂ්කරතා සහ දුර්වල පාලනයට එරෙහිව විරෝධතා දක්වමින් තරුණ නේපාල ජාතිකයන් දහස් ගණනක් වීදි බැස්සේය. ජෙන්-ඉසෙඩ් ක්රියාකාරීන් සහ සමාජ මාධ්ය බලමුලු ගැන්වීම් මගින් මෙහෙයවන ලද මෙම විරෝධතා, පුළුල් දේශපාලන වෙනසක් ඉල්ලා සිටින රටපුරා ව්යාපාරයක් දක්වා ඉක්මනින් වර්ධනය විය. නොසන්සුන්තාව ඇතැම් විට ප්රචණ්ඩකාරී බවට පත් වූ අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 77 දෙනෙකු මිය ගිය අතර අවසානයේ අගමැති කේ.පී. ෂර්මා ඔලි ඉල්ලා අස්වීමට සහ පාලක සන්ධානය බිඳ වැටීමට සිදුවිය.
විරෝධතාවලින් පසුව, හිටපු අගවිනිසුරු සුෂිලා කාර්කිගේ නායකත්වයෙන් යුත් අන්තර්කාලීන පරිපාලනයක් පත් කරන ලද්දේ සංක්රාන්ති කාල පරිච්ඡේදයක් අධීක්ෂණය කිරීමට සහ මාස හයක් ඇතුළත නව මැතිවරණ සංවිධානය කිරීමට ය. එබැවින් 2026 මාර්තු මැතිවරණය පොරොන්දු ඉටු කිරීමක් නියෝජනය කරයි.
පළමු වරට ඡන්දය දෙන මිලියනයකට ආසන්න සංඛ්යාවක් ඇතුළුව, මැතිවරණයේදී ඡන්දය ප්රකාශ කිරීම සඳහා නේපාල ජාතිකයින් මිලියන 19 කට ආසන්න සංඛ්යාවක් ලියාපදිංචි වී තිබුණි. මෙම නව ඡන්දදායකයින්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් විරැකියාව, දූෂණය සහ විදේශයන්හි අවස්ථා සොයමින් රට හැර යන දක්ෂ තරුණ තරුණියන්ගේ වර්ධනය වන නික්මයාම වැනි ගැටළු පිළිබඳව විශේෂයෙන් හඬ නගන තරුණ පුරවැසියන් ය. ඔවුන්ගේ සහභාගීත්වය රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂයේ ලබා ඇති සහයෝගය ඉහළ යාමේ තීරණාත්මක සාධකයක් ලෙස පුළුල් ලෙස අර්ථ කතනය කැරේ..
මැතිවරණ ව්යාපාරය පුරාම, මැතිවරණය වැඩි වැඩියෙන් පරම්පරා ගැටුමක ස්වභාවයක් ගත්තේය. එක් පැත්තකින් දේශපාලන සංස්ථාපිතය සිටි අතර, 74 හැවිරිදි කේ.පී. ෂර්මා ඔලි වැනි ප්රවීණ නායකයින් සහ ප්රතිසංස්කරණවාදීන් ලෙස නැවත ස්ථානගත වීමට උත්සාහ කරන නේපාල කොංග්රසයේ පුද්ගලයින් යි.අනෙක් පැත්තෙන් රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂය සහ එහි ආකර්ෂණීය නායක බාලේන්ද්ර ෂා, රැප් ගායකයෙකු සහ ස්වාධීන මනසක් ඇති නගරාධිපතිවරයෙකු ලෙස සාම්ප්රදායික නොවන පසුබිමක් ඇති 35 හැවිරිදි චරිතයක් සිටියේය.
කත්මණ්ඩු නගරාධිපති ධුරය දැරූ කාලය තුළ ඔහුගේ සංස්ථාපිත විරෝධී ප්රතිරූපය සහ තාක්ෂණික පාලනය සඳහා ඔහුගේ කීර්තිය තුළ ෂාගේ ආයාචනය මුල් බැස තිබේ. ඔහුගේ සන්නාමය වන කළු අව් කණ්ණාඩි සහ සමාජ මාධ්ය හරහා ආධාරකරුවන් සමඟ ඔහුගේ සෘජු සන්නිවේදනය සඳහා ඔහු ප්රසිද්ධය.
සාම්ප්රදායික මාධ්ය ආයතනවලට වඩා සමාජ මාධ්ය හරහා , ෂා තරුණ ඡන්දදායකයින් සමඟ ශක්තිමත් සම්බන්ධතාවයක් ගොඩනඟා ගෙන ඇති අතර, ඔහුව මුල් බැසගත් දේශපාලන ප්රභූන්ට අභියෝග කළ හැකි පිටස්තරයෙකු ලෙස සැලකේ.
රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂය ඉදිරියෙන් සිටින පරිමාණය තිබියදීත්, නේපාලයේ කඳුකර භූමි ප්රදේශය පුරා ඡන්ද ගණන් කිරීම දිගටම පවතින බැවින් අවසාන ප්රතිඵලය තවමත් අවිනිශ්චිතය. රටේ දුෂ්කර භූගෝලීය තත්ත්වය සහ බොහෝ දුරට අතින් ගණන් කිරීමේ ක්රියාවලිය නිසා ප්රතිඵල අවසන් වීමට දින කිහිපයක් ගත විය හැකි බවත් , මාර්තු 9 වන දින දක්වා සම්පූර්ණ ගණන් කිරීම දිගටම පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරයි.
රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂයේ වත්මන් ගම්යතාවය පවත්වා ගෙන ගියත්, විශ්ලේෂකයින් පවසන්නේ ආසන 275 කින් යුත් නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයේ සම්පූර්ණ බහුතරයකට මදක් එහි ආසන සංඛයාව අඩු විය හැකි බවයි. මේ අනුව කරන්නේ අවසාන ප්රතිඵල තහවුරු වූ පසු සන්ධාන ගොඩ නැගීමේ සාකච්ඡා ඇති විමට ඉඩ තිබේ. කෙසේ වෙතත්, රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂය ලබා ඇති ආසන ප්රමාණය අනුව ඊළඟ රජය පිහිටුවීමට හොඳින් එය ස්ථානගත වී ඇති බව පෙනේ.
එම තත්ත්වය සැබෑ වුවහොත්, 2008 දී රාජාණ්ඩුව අවසන් වීමෙන් පසු නේපාලයේ සිදු වූ වැදගත්ම දේශපාලන සංක්රාන්තියක් එය වනු ඇත. දූෂණය අඩු කිරීම සහ ආර්ථික අවස්ථා වැඩිදියුණු කිරීම අරමුණු කරගත් තාක්ෂණික පාලනය, ශක්තිමත් සේවා සැපයීම සහ ආයතනික ප්රතිසංස්කරණ කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට රාස්ත්රීය ස්වන්තන්ත්ර පක්ෂය පොරොන්දු වී තිබේ. ඉන්දියාව සහ චීනය අතර “බෆර් රාජ්යයක” සිට ආසියානු බලවතුන් දෙදෙනා සම්බන්ධ කරන “ශක්තිමත් පාලමක්” බවට රට පරිවර්තනය කිරීමේ එහි අභිලාෂය විස්තර කරමින්, නේපාලයේ භූ දේශපාලනික භූමිකාව නැවත අර්ථ දැක්වීම ගැන ද එම පක්ෂය කතා කර ඇත.
මැතිවරණයට ජාත්යන්තර ප්රතිචාර මතුවීමට පටන් ගෙන තිබේ. නේපාලයේ විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරුවා සහ ප්රධාන කලාපීය හවුල්කරුවා වන ඉන්දියාව, ඊට පෙර පැවති කැළඹිලි සහිත තත්වයන් නොතකා මැතිවරණය සාමකාමීව පැවැත්වීම සාධනීය වර්ධනයක් ලෙස ප්රකාශ කරයි. . චීනය තවමත් මෙම වර්ධනය ගැන ප්රකාශයක් කර නැත.
ශ්රී ලංකාවේ ඇතිවූ ාපරළීය මෙන් බොහෝ පුරවැසියන් සඳහා, නේපාල මැතිවරණය වෙනසක් නියෝජනය කරයි; එය වගවීම, විනිවිදභාවය සහ නව නායකත්වය සඳහා පරම්පරාගත ඉල්ලීමක් සංකේතවත් කරයි. වර්තමාන ප්රවණතා එලෙසම පවතී නම්, නේපාලයට එහි ලාබාලතම ඡන්දදායකයින්ගේ අභිලාෂයන් මගින් හැඩගැසෙන නව දේශපාලන බලවේගයක නැගීම දැකගත හැකි වනු ඇත.
සුනන්ද දේශප්රිය.