රූපය: සිකුරාදා හවානාහි ජාතික ඔන්කොලොජි සහ විකිරණ විද්යා ආයතනයේ දී පිළිකා රෝගයෙන් පෙළෙන දරුවෙකු තීන්ත බුරුසුවක් අල්ලාගෙන සිටී. (AP ඡායාරූපයකි)
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය දශක හයක් පුරා පවත්වා ගෙන ගිය සම්බාධක මත කියුබාවට දැන් ඉන්ධන අවහිරයක් දැඩි කර තිබේ. කියුබාවේ විශ්වීය වශයෙන් ගෞරවයට ලක් වූ සෞඛ්ය පද්ධතිය දැන් එහි විශාලතම අභියෝගයට මුහුණ දෙයි. දහස් ගණනක් දරුවන්ගේ ජීවිත නූලෙන් එල්ලී තිබේ. එහෙත් කියුබාව යටත් වීම ප්රතික්ෂේප කරයි.
අවදානමට ලක්විය හැකි අය ඉලක්ක කරගත් අවහිරයක්
කියුබාවේ මහජන සෞඛ්ය අමාත්යාංශයට අනුව, එක්සත් ජනපද රජය විසින් තීව්ර කළ බලශක්ති අවහිරතාවයේ විපාකයක් ලෙස කියුබාවේ ගර්භනී කාන්තාවන් 32,880 කට වැඩි පිරිසක් දැන් අමතර අවදානම් වලට මුහුණ දී සිටිති. කියුබාවට තෙල් නැව්ගත කිරීම සීමා කරමින් ජනවාරි 29 වන දින ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් අත්සන් කරන ලද විධායක නියෝගයක ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇති වූ ඉන්ධන හිඟය රට දැඩි බලශක්ති අර්බුදයකට ඇද දමා ඇති අතර, සමහර ප්රජාවන් පැය 30 කට වඩා වැඩි කාලයක් විදුලිය ඇනහිටීම් අත්විඳිමින් සිටිති.
මාතෘ හා ළමා සෞඛ්ය සේවා කෙරෙහි ඇති බලපෑම විනාශකාරී වී ඇත. ප්රවාහනය සහ රෝහල් මෙහෙයුම් සීමා කරන ඉන්ධන හිඟය හේතුවෙන් – භ්රෑණ විකෘතිතා කාලෝචිත ලෙස හඳුනා ගැනීම සඳහා අත්යවශ්ය – ගර්භනී කාන්තාවන් ප්රසව හා ජානමය අල්ට්රා සවුන්ඩ් වෙත ප්රවේශ වීමට නොහැකිව සිටිති. ළමා එන්නත් කිරීමේ කාලසටහන් ප්රමාදයන්ට මුහුණ දෙන අතර, විශේෂ සැලකිල්ලක් අවශ්ය වන අවුරුද්දකට අඩු ළමුන් 61,830 කට වැඩි පිරිසක් දැන් ඉහළ අවදානමක සිටිති.
වඩාත්ම භයානක දෙය නම් තීරණාත්මක වෛද්ය පහසුකම් ඇති දරුවන්ට ඇති තර්ජනයයි. නිවසේ වාතාශ්රය, යාන්ත්රික චූෂණ සහ වායු සමීකරණ ඇතුළුව උෂ්ණත්වය පාලනය කරන පරිසරයන් අවශ්ය අය දැන් ජීවිතයට තර්ජනයක් වන අවිනිශ්චිතතාවයකට මුහුණ දී සිටී. ඊට හේතුව අතර විදුලි සැපයුම් අස්ථාවර විමයි.
එක්සත් ජනපදය සිය අධිරාජ්යවාදී උවමනාවන් වෙනුවෙන් කියුබාවේ දරුවන් බිල්ලට ගනිමින් සිටිති. ඩොනල්ඩ් ට්රම්ෆ් කියන්නේ කියුබාව සිය දේශපාලන ජයග්රහණයන්හි චූඩා මැීනක වන බවයි.
අද්දරට තල්ලු කරන ලද පද්ධතියක්
කියුබාවේ සෞඛ්ය අමාත්ය වෛද්ය ජෝස් ඇන්ජල් පෝටල් මිරැන්ඩා ව එක්සත් ජනපද ප්රතිපත්තිය “ජීවිතයටම තර්ජනයක් වන අපරාධ අවහිරයක්” ලෙස විස්තර කරමින්, මෙක්සිකානු මාධ්ය සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ඔහු අර්බුදයේ විශ්මයජනක විෂය පථය හෙළි කළේය. “සංඛ්යාලේඛන පිටුපස සිටන්නේ මිනිසුන්ය. දැනට සැත්කම් සඳහා බලා සිටින රෝගීන් ළමුන් 11,193 ක් ද ඇතුළුව 96,387 කි. තවත් විකිරණ චිකිත්සක රෝගීන් 16,000 ක් සහ රක්තපාත රෝගීන් 2,888 ක් බලශක්ති ස්ථායිතාව අවශ්ය සේවාවන් මත යැපෙති. ඒකස්ත ජනපද අවහිර කිරීම නිසා බලශත්කි සැපයුම සහතික කළ නොහැකි තත්වයක් ඇති වී තිබේ.
“බලශක්තිය නොමැති විට, අත්යවශ්ය සේවාවන් පවත්වා ගැනීම අතිශයින් දුෂ්කර ය,” පෝටල් මිරැන්ඩා ප්රකාශ කළේය. “එය සිදු වූ විට, ඍණාත්මක බලපෑම දරා ගන්නේ විශේෂයෙන් වඩාත්ම අවදානමට ලක්විය හැකි ජනතාවයි”.
නිදන්ගත රෝගවලින් පෙළෙන කියුබානුවන් මිලියන පහක් ඖෂධ හිඟයකට හෝ ප්රතිකාර ප්රමාදයන්ට මුහුණ දෙන බවට අමාත්යවරයා තවදුරටත් අනතුරු ඇඟවීය. හෘද රෝග, විකලාංග, පිළිකා සහ තීරණාත්මක සත්කාර සේවා – උපස්ථ විදුලිය අවශ්ය වන – වඩාත්ම දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක් වූ ක්ෂේත්ර අතර වේ.
කියුබාව : සියලු අවාසි වලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව
මෙම දරුණු තත්වයන් තිබියදීත්, කියුබාවේ සෞඛ්ය පද්ධතිය බිඳ වැටී නැත. අත්යවශ්ය සේවාවන් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා උපායමාර්ගික ආයෝජන නිවේදනය කරමින් මහජන සෞඛ්යය ප්රමුඛතාවයක් ලෙස පවතින බව ජනාධිපති මිගෙල් ඩයස්-කැනල් අවධාරණය කර තිබේ. අසාධ්ය තත්ත්වයේ පසුවන ළමුන් 120 දෙනෙකුට පමණ දැන් අවශ්ය වායු සමීකරණ පහසුකම් ඇති අතර, අලුතින් අත්පත් කරගත් විදුලි මෝටර් රථ 400 ක් රක්තපාත රෝගීන් සඳහා යොදවනු ලැබේ. මෙම අත්යවශ්ය සේවාව පොසිල ඉන්ධන ලබා ගැනීමේ හැකියාව මත රඳා නොපවතින බව කියුබාව සහතික කරයි.
රෝහල් සහ බහු සායනවල විදුලිය විසන්ධි වන විට මෙහෙයුම් පවත්වා ගැනීම සඳහා ප්රකාශ වෝල්ටීයතා සූර්ය පැනල සවි කර ඇති අතර, ටෙලිමෙඩිසින් සේවා පුළුල් කරන අතරම රජය පවුල් වෛද්ය සහ හෙද වැඩසටහන හරහා ප්රාථමික සත්කාර ශක්තිමත් කර ඇත. හදිසි ක්රියා පටිපාටිවලට ප්රමුඛත්වය දීම සඳහා ශල්යකර්ම ක්රියාකාරකම් අඩු කර ඇති අතර, සායනිකව හැකි සෑම විටම රෝහල් රැඳී සිටීම කෙටි කරයි.
චීනය සූර්ය පැනල සිය ගණනාවක් දැනටමත් ලබා දී තිබේ. රැසියාව විසින් එවන ලද තෙල් නැව ඇමෙරිකානු හමුදා විසින් හරවා යනව ලදී.
“ප්රතිචාර දැක්වීමේ මෙම ධාරිතාව කියුබානු මානව ප්රාග්ධනයේ පරාර්ථකාමිත්වය, ආචාර ධර්ම, කැපවීම සහ වෘත්තීයභාවය මත රඳා පවතී,” පෝටල් මිරැන්ඩා පැහැදිලි කළේ, සෞඛ්ය සේවකයින් සෙසු ජනගහනයට සමාන හිඟයකට මුහුණ දෙන නමුත් අභියෝග විකල්ප විසඳුම් බවට පරිවර්තනය කිරීම දිගටම කරගෙන යන බවයි.
ප්රහාරයට ලක්වන වෛද්ය සම්ප්රදායක්
එක්සත් ජනපද ප්රහාරය ඉන්ධන ඉක්මවා යයි. ට්රම්ප් පරිපාලනය හොන්ඩුරාස්, ග්වාතමාලාව, පැරගුවේ, බහමාස්, ගයනා සහ ජැමෙයිකාව ඇතුළු ලතින් ඇමරිකාව පුරා රටවලට දශක ගණනාවක් පුරා පැවති කියුබානු වෛද්ය මෙහෙයුම් අවසන් කරන ලෙස බලපෑම් කර ඇත. කියුබානු සෞඛ්ය සේවා වෘත්තිකයන් දුප්පත් සහ ආදිවාසී ප්රජාවන්ට නොමිලේ සේවය කිරීමට යැවූ මෙම වැඩසටහන්, 1960 සිට කියුබානු විදේශ ප්රතිපත්තියේ කුළුණක් වූ අතර දිවයිනේ ආර්ථිකයට අත්යවශ්ය ආදායම් මාර්ගයක් විය.
එක්සත් ජනපද රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තු සංදේශයක් මෑතකදී කියුබාවේ වෛද්ය ජාත්යන්තරවාදය කඩාකප්පල් කිරීමේ උපාය මාර්ගය ගෙනහැර දක්වන වන ලදී. එය එක්සත් ජනපද රජය විසින් ව්යාජ ලෙස මිනිස් ජාවාරමකට සමාන කර ඇත. එහෙත් .විදේශයන්හි සේවය කරන කියුබානු වෛද්යවරුන්ට ඔවුන්ගේ නිතිපතා කියුබානු වැටුප සහ සත්කාරක රටවලින් අමතර වේතනයක් ලැබෙන අතර, සහතික කළ නිවාඩු සහ පවුල් සම්බන්ධතා ඇත.
කාලය විශේෂයෙන් කුරිරු ය: ලෝකයේ ඉහළම ඒක පුද්ගල වෛද්ය අනුපාතය කියුබාවේ ඇත. එක්සත් ජනපදයේ 2.6 ට සාපේක්ෂව සෑම පුරවැසියන් 1,000 කටම වෛද්යවරුන් නව දෙනෙකු කියුබවෙහි සිටී. නමුත් මෙම ක්රමය පවත්වා ගැනීමේ හැකියාව දැන් සෘජු ප්රහාරයකට ලක්ව ඇත.
ජාත්යන්තර සහයෝගීතාවය ඉහළ යයි
වොෂින්ටනය ඉස්කුරුප්පු තද කරන විට, කියුබාවට ජාත්යන්තර සහයෝගය වර්ධනය වෙමින් පවතී. රටවල් 11 කින් පුද්ගලයින් 32 දෙනෙකු රැගත් යාත්රාවක් වන “ග්රාන්මා 2.0” ෆ්ලෝටිලා මෑතකදී මෙක්සිකෝවෙන් හවානා බලා පිටත් වූ අතර, සෞඛ්ය මධ්යස්ථාන සඳහා සූර්ය පැනල 73 ක් ඇතුළුව මානුෂීය ආධාර ටොන් 30 කට අධික ප්රමාණයක්, ආහාර, ඖෂධ සහ සනීපාරක්ෂක නිෂ්පාදන සමඟ ප්රවාහනය කරන ලදී. පසුගිය ට්රම්ප් පරිපාලනය තුළ කැරිබියන් දූපත් වල යාත්රාවලට එල්ල වූ ප්රහාර 40 කට වැඩි සංඛ්යාවකින් වාර්තා වීමෙන් පසු ආරක්ෂක අවදානම් පිළිබඳ කනස්සල්ල පිළිබිඹු කරමින්, මෙහෙයුම මෙක්සිකානු නාවික හමුදා යාත්රාවකින් ආරක්ෂා කර ඇත.
ස්පාඤ්ඤයේ, කියුබාව සමඟ 18 වන සහයෝගිතා රැස්වීම 2026 ජූලි 3-5 දක්වා ගිජොන් හිදී පැවැත්වේ, එක්සත් ජනපද අවහිර කිරීම හෙළා දැකීම, වැරදි තොරතුරු ව්යාපාරවලට එරෙහිව සටන් කිරීම සහ සහයෝගීතා ව්යාපෘති ප්රවර්ධනය කිරීමේ ධජය යටතේ. ස්පාඤ්ඤයේ නියෝජිතයින්ගේ සම්මේලනය සමාජවාදීන්, පොඩෙමොස් සහ සුමාර් ඇතුළු බහු දේශපාලන පක්ෂවල සහාය ඇතිව මෑතකදී එක්සත් ජනපද අවහිරය තීව්ර කිරීම ප්රතික්ෂේප කරන යෝජනාවක් අනුමත කළේය.
බහමාස් හි කියුබානු තානාපති ජුවාන් කාලෝස් මාර්කෝෆ් සැන්චෙස් තහවුරු කළේ, ලතින් ඇමරිකාව, කැරිබියන්, යුරෝපය සහ ඉන් ඔබ්බට රජයන් සහ සංවිධානවලින් ආහාර, වෛද්ය සැපයුම් සහ බලශක්තිය සඳහා ආධාර ඇතුළුව.කියුබාවට සහාය ලැබී ඇති බවයි.
මානව පිරිවැය
භූ දේශපාලනික අරගලය පිටුපස, සාමාන්ය කියුබානුවන් ප්රතිවිපාක විඳදරා ගනී. අර්බුදය ගැන විමසූ විට, නසාවු හි එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලය, කියුබාවේ දුක් වේදනා රාජ්ය ලේකම් මාර්කෝ රුබියෝ වෙත යොමු කළේය: “මූලික කාරණය නම් ඔවුන්ගේ ආර්ථිකය ක්රියාත්මක නොවීමයි,” රුබියෝ පැවසීය.
එහෙත් කියුබාවේ තානාපතිවරයා ප්රතිප්රහාර එල්ල කරන්නේ එක්සත් ජනපද ප්රතිපත්තිය ජාතිය “කුසගින්නේ” තබන බවත්, සමාජයේ සෑම අංශයකටම බලපෑම් දැනෙන බවත්ය.
“මෙම සංඛ්යා පිටුපස බාහිර සාධක නිසා සමහර විට ප්රමාද වන හෝ කිසි විටෙකත් නොලැබෙන විසඳුම් බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින දුක් විඳින රෝගීන් සහ පවුල් සිටිති,” පෝටල් මිරැන්ඩා අවධාරණය කළේය. මහජන සෞඛ්යය “දේශපාලන ආරවුල් මගින් හෝ බලහත්කාරයේ මෙවලමක් ලෙස බලශක්තිය භාවිතා කිරීම මගින් කොන්දේසිගත නොකළ යුතු” බව අමාත්යවරයා නැවත අවධාරණය කළේය.
මෙම මානුෂීය අර්බුදයට දැන් හසු වී සිටින දහස් ගණනක් කියුබානු දරුවන්ට, අවහිර කිරීම යනු ඔවුන්ගේ ජීවිතය බිල්ලට ගැනීමකි.
ඇමෙරිකානු ප්රජාතන්ත්රවාදයේ නිරුවත කියුබාවට පණවා ඇති දම්බාධක මගින් යළිත් ප්රතිභිම්බනවේ.
සුනන්ද දේශප්රිය